بسیج به لحاظ لغوی به معنای سامان و اسباب ساز و سازمان جنگ : عزم و اراده ، آماده سفر شدن و آماده ساختن نیروهای نظامی یك كشور برای جنگ می باشد . ( دهخدا ، 1372 )
به نظر ما بسیج یك حركت منظم و سارمان یافته اجتماعی است كه با توجه به فرهنگ هر جامعه و به اشكال مختلفی در اثر شرایط خاصی مانند جنگ ، حوادث غیر مترقبه و حتی در زمان صلح و آرامش به صورت آماده باش بوجود می آید .
در جامعه ما نیز بسیج یك نهاد اجتماعی است . همانند خانواده كه به صورت عضوی از ساخت و نظام اجتماعی جامعه است به شمار می آید ، نهادی كه با هدف پاسداری از ارزشها و آرمانهای انقلاب اسلامی بوجود آمده است و انحلال آن جز در صورت انحلال جامعه اسلامی قابل تصور نیست .
در اساسنامه بسیج مستضعفین ، بسیج را به این صورت تعریف كرده اند :
« بسیج نهادی است تحت فرماندهی مقام معظم رهبری كه هدف آن نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن و جهاد در راه خدا و گسترش حاكمیت قانون خدا در جهان طبق قوانین جمهوری اسلامی ایران و تقویت كامل بنیه دفاعی از طریق همكاری با سایر نیروهای مسلح و همچنین كمك به مردم هنگام بروز بلا و حوادث غیر مترقبه می باشد . » ( سپاه از دید قانون 1362 )

 

در این رابطه پیدایش بسیج در دو مرحله قابل توجه است : 
1- بعد از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد حركتی فرهنگی بودیم كه به واقع درجهت حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی مان به شمار می آید و در این مسیر شاهد تشكیل ارگانها و هسته های انقلابی نظیر سپاه ، كمیته های انقلاب و غیره بودیم كه نقش مردم در این حركت و تلاش چشمگیر و موثر بود به نظر می رسد بعد از رشد این نهادها مردم به این فكر می افتند
كه بایستی جهت كسب آمادگی در مقابله با دشمنان انقلاب آموزشهای رزم نظامی را ببینند و طبیعتا حركتی به نام بسیج در پایگاه ها و مساجد بوجود می آید كه آموزشهایی هم داده می شود..
2- مرحله دوم مصادف است با تصرف جاسوسخانه آمریكا كه با اشغال این لانه فساد توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام شیطان بزرگ برای نجات خود از وضعیت موجود به توطئه هایی علیه جمهوری اسلامی دست زد‌ ، از جمله حمله نظامی به طبس ، غافل از اینكه شن ها مامور الهی شده و این توطئه را خنثی كردند یا مثلا حصر اقتصادی كه این توطئه هم خود عاملی شد برای حركت هرچه بیشتر مردم در جهت خودكفایی جمهوری اسلامی ایران ، ترور شخصیت های اسلامی ، كودتا و حركتهای مذبوحانه گروهكهای چپ و راست ، « الحمد الله الذی حعل اعداءنا من الحمقا » ؛ خدا را شكر كه دشمنان ما را از احمق ها قرار داد و از حماقت آنها همین بس كه سنت « لا یتغیر الهی اینست كه صالحان و شایستگان وارثین اصلی زمین هستند ولی آنها غافلانه هر لحظه در پی تدارك حیله جدیدی بوده و هستند و امام همیشه در جهادمان با دید وسیع و پیامبرگونه شان بخوبی دریافته بودند كه شیطان بزرگ بیكار نمی نشیند لذا در 5 آذرماه 1358 تشكیل ارتش 20 میلیونی را صادر فرمودند . در این فرمان حركتهایی را كه به نام بسیج در جامعه مطرح بود تسریع نموده و انسجام بخشیدند و از آن تاریخ بود كه مسوولین به این فكر افتادند كه سازمانی به نیروهای موجود در جامعه بدهند و در پی فرمان امام امت ، زن و مرد ، پیر و جوان از نوجوان 12 ساله تا پیر 70 ساله عاشقانه فرمان رهبرشان را لبیك گفتند
 

بسیج یك حركت اجتماعی است كه در هر جامعه ای با توجه به فرهنگ آن جامعه و به اشكال مختلفی در اثر شرایط خاص بوجود می آید . حتی در دوران صدر اسلام نیز به هنگام حمله كفار و منافقین علیه مسلمانان زمانی كه فرمان تشكیل نیروی مبارز علیه آنها داده می شود مسلمانان داوطلبانه در مساجد گردهم می آمدند تا توان خود را از نظر نیروی انسانی و تجهیزات نظامی برای مقابله با دشمنان اسلام بسیج كنند . 
امام خمینی (ره) در این رابطه چنین می فرمایند :
« قضیه بسیج ، همان مساله ای است كه در صدر اسلام بوده است این مساله جدید نیست ، در اسلام سابقه داشته است و چون مقصد ما اسلام است ، باید هر جوانی یك نیرو باشد برای دفاع از اسلام و همه مردم و هر كسی در هر شغلی كه هست مهیا باشد برای جلوگیری از كفر و هجوم بیگانگان » .
( پرتو خورشید ، مركز مطالعات )
در طول تاریخ اسلام و ایران همواره دشمنان سعی كرده اند به اشكال مختلف از پیشرفت و ترقی مسلمانان جلوگیری كنند .
انقلاب اسلامی ایران كه الهام گرفته از اسلام ناب محمدی (ص) بوده از نخستین روزهای پیروزی با توطئه های گسترده و سازمان یافته دشمنان اسلام روبرو گردید . عظمت اهداف انقلاب و گستردگی توطئه های دشمنان ، ایجاب می كرد كه برای حفظ و سیانت از انقلاب اسلامی و ارزشها و اهداف آن در برابر شبیخون ابرقدرتها دفاع كند بنابراین بعد از پیروزی انقلاب اسلامی را درون اقشار میلیونی به طور خودجوش ، حركتی در جهت حفظ و حراست دست آوردهای انقلاب و پیروزی بزرگی كه نصیب امت اسلامی شده بود ، بوجود آمد . و بنابراین بسیج در دو مرحله شكل گرفت .

 

فضايل كلي ماه رمضان
در بين ماه هاي سال قمري، ماه مبارك رمضان، از قداست و جايگاه ويژه اي برخوردار است چنانكه در دعاي مخصوص آن مي خوانيم: «... و هذا شهر عظمته و كرمته و شرفته و فضلته علي الشهور...»؛ (اقبال الاعمال/24) «و رمضان، ماهي است كه او را عظمت و كرامت و شرافت، و فضيلت دادي، نسبت به ماه هاي ديگر.»

رسول خدا(ص) مي فرمايد: «اگر كسي در اين ماه، يك آيه از قرآن، تلاوت كند، ثوابش مثل كسي است كه در غير ماه رمضان، يك بار قرآن را ختم كرده باشد.»(امالي صدوق/93) از امام صادق(ع) نيز نقل شده است: «هركس در ماه رمضان، صدقه اي بدهد خداوند هفتاد نوع، بلا را از او دور مي كند.» (بحار/ 93/316)

حضرت علي(ع) از پيامبر خاتم(ص) نقل مي فرمايد: «هيچ مؤمني نيست كه ماه رمضان را، به حساب خدا، روزه بگيرد، مگر آن كه خداي تبارك و تعالي، هفت خصلت را براي او لازم گرداند، هرچه حرام در پيكرش باشد محو و ذوب گرداند. به رحمت خداي عزوجل نزديك مي شود. (با روزه خويش) خطاي پدرش حضرت آدم را مي پوشاند. خداوند لحظات جان دادن را، براي او، آسان كند. از گرسنگي و تشنگي روز قيامت در امان است. خداي عزوجل از خوراكي هاي لذيذ بهشتي او را نصيب دهد. و بالاخره خداي عزوجل، برائت و بيزاري از آتش دوزخ را به او عطا فرمايد. (پرسش كننده در اين حديث مفصل، عالم يهودي بود) كه عرض كرد راست گفتي اي محمد.» (من لايحضر صدوق/2/74)

ماه مبارك رمضان علاوه بر اين كه ماه عبوديت و بندگي، و ماه غفران و رحمت الهي است، از جهات ديگر نيز حائز اهميت است:

1) ماه نزول قرآن
اولين ويژگي و امتياز ماه مبارك رمضان، نزول قرآن كريم بر قلب نازنين پيامبر خدا(ص) براي نجات و هدايت انسان ها در اين ماه پربركت است چنانكه خداي سبحان مي فرمايد: «ماه رمضان، ماهي است كه قرآن به عنوان راهنمايي مردم و نشانه هاي هدايت و فرق ميان حق و باطل در آن، نازل شده است.» (بقره/185) در آيه ديگر مي فرمايد: «ما قرآن را در شب مبارك فرو فرستاديم.»(دخان/2)

2) شب قدر و تعيين سرنوشت
دومين ويژگي كه باعث فضيلت ماه مبارك رمضان شده است، قرارگرفتن شب قدر و تعيين سرنوشت، در اين ماه نوراني است. چنانكه در سوره قدر مي خوانيم: «ما آن ]قرآن[ را، در شب قدر، نازل كرديم. و تو، چه مي داني شب قدر چيست؟ شب قدر ]در مقام و مرتبه[ از هزار ماه، بهتر و بالاتر است. ظاهراً مراد از قدر، تقدير و تعيين و اندازه گيري است، خداي تعالي در آن شب، حوادث يكسال ]از آن شب تا شب قدر سال آينده[ را تقدير مي نمايد، زنگي و مرگ، رزق ، سعادت و شقاوت و چيزهايي از اين قبيل را مقدر مي سازد. (تفسير الميزان ذيل آيه)

امام باقر (ع) در جواب سؤال از معناي آيه «انا انزلناه في ليله مباركه » مي فرمايد: «شب قدر كه همه ساله در ماه رمضان در دهه آخرش، تجديد مي شود، شبي است كه قرآن، جز در آن شب، نازل نشده، و آن شبي است كه خداي تعالي درباره اش فرموده: «فيها يفرق كل امر حكيم» در آن شب، هر حادثه اي كه بايد در طول آن سال، واقع گردد، تقدير مي شود، چه خير و چه شر، چه طاعت و چه معصيت، و چه فرزندي كه قرار است متولد شود، و يا اجلي كه بناست فرا رسد، و يا رزقي كه قرار است (تنگ و يا وسيع) برسد، پس آنچه در اين شب، مقدر شود، و قضايش رانده شود، قضايي حتمي است، ولي در عين حال، مشيت خداي تعالي در آنها محفوظ است.» (كافي /4/751) 

. امام على (ع): پيامبر خدا (ص) در ماه رمضان به جنگ بدر رفت و در ماه رمضان نيز مكه را فتح كرد. (ميزان الحكمه حديث 14921)

2. پيامبر خدا (ص): زمانى بر امت من بيايد كه علما را جز به لباس نيكو نشناسند و قرآن را جز به صداى خوش و خدا را جز در ماه رمضان عبادت نكنند پس ، هرگاه چنين زمانى فرا رسد، خداوند فرمانروايى بر آنان مسلط گرداند كه نه علم دارد و نه بردبارى و نه رحم. (ميزان الحكمه حديث 15456)

3. پيامبر خدا (ص): برترين صدقه ، در رمضان است. (ميزان الحكمه حديث 10407) 

. امام حسن (ع) در روز عيد فطر بر گروهى گذشت كه سرگرم بازى و خنده بودند بالاى سرآنها ايستاد و فرمود: خداوند ماه رمضان را ميدان مسابقه خلق خود قرار داد، تا به سبب طاعت او به سوى خشنوديش از يكديگر سبقت گيرند پس ، گروهى پيشى گرفتند و كامياب شدند وگروهى عقب ماندند و ناكام شدند بسيار بسيار تعجب است از كسى كه در اين روزى كه نيكوكاران پاداش داده مى شوند و هرزه كاران زيان مى برند، در حال خنده و بازى هستند به خداسوگند، اگر پرده كنار رود، خواهند دانست كه نيكوكار به نيكوكارى خود مشغول است و بدكاربه بدكردارى خود حضرت سپس به راه خود ادامه داد و رفت. (ميزان الحكمه حديث 14605)

2. پيامبر خدا (ص): زمانى كه وارد مدينه شدم ، اهالى اين شهر را از زمان جاهليت دو روز بودكه طى آن دو روز به بازى و تفريح مى پرداختند خداوند به جاى آن دو روز دو روز بهتر به شماداد: روز فطر و روز قربان. (ميزان الحكمه حديث 14606)

3. پيامبر (ص) به دختران و همسران خود دستور مى داد، كه در عيد فطر و قربان بيرون بيايند. (ميزان الحكمه حديث 14607)

4. امام صادق (ع): امير المؤمنين على بن ابى طالب (ع) در روز فطر خطبه ايراد كرد و فرمود: اى مردم !همانا اين روزشما،روزى است كه در آن نيكوكاران پاداش مى يابند و هرزه كاران زيان مى بينندو شباهت بسيارى به روز رستاخيز شما دارد پس ، با بيرون آمدن از خانه هايتان به سوى مصلا يتان به ياد آن روزى افتيد كه از گورهايتان به سوى پروردگارتان بيرون مى آييدو از ايستادن در مصلا يتان به ياد آن روزى افتيد كه در پيشگاه پروردگارتان مى ايستيد و از بازگشتن به سوى خانه هايتان آن روزى را ياد آوريد، كه به خانه هاى خوددر بهشت باز مى گرديد!.اى بندگان خدا! كمترين چيزى كه براى مردان و زنان روزه گير مى باشد، اين است كه در روز آخرماه رمضان فرشته اى آنان را ندا مى دهد: بشارت بادا بر شما اى بندگان خدا! كه خداوند گناهان گذشته شما را بخشود پس مواظب باشيد كه از اين پس چه مى كنيد!. (ميزان الحكمه حديث 14608)

5. پيامبر خدا (ص): عيد فطر و قربان را با جملات لا اله الا اللّه و اللّه اكبر و الحمد للّه و سبحان اللّه ، آذين بخشيد. (ميزان الحكمه حديث 14615)

6. پيامبر خدا (ص): در روزهاى عيد فطر و قربان از خانه بيرون مى آمد و با صداى بلند لا اله الا اللّه و اللّه اكبرمى گفت. (ميزان الحكمه حديث 14616)

7. پيامبر خدا (ص): در روز عيد فطر، از زمانى كه از منزل بيرون مى آمد تا رسيدن به نمازگاه همچنان تكبيرمى گفت. (ميزان الحكمه حديث 14617)

8. پيامبر خدا (ص): در اثناى هر خطبه اى تكبير مى گفت ، اما در خطبه هاى عيد فطر و قربان بيشتر تكبيرمى گفت. (ميزان الحكمه حديث 14618) 

. انس: پيامبر (ص) در زمانى كه مقيم بود، دهه آخر ماه رمضان را اعتكاف مى كرد و هر گاه به مسافرت مى رفت ، سال بعد بيست روز معتكف مى شد. (ميزان الحكمه حديث 13626)

2. امام صادق (ع): رسول خدا (ص) ده روز آخر ماه رمضان را در مسجد اعتكاف مى كرد دراين مدت براى آن حضرت چادرى مويى برپا مى شد و ايشان دامن به كمر مى زد و بسترش رابر مى چيد. (ميزان الحكمه حديث 13627)

. امام رضا (ع): امير المؤمنين (ع) سه شب نمى خوابيد: شب بيست و سوم ماه رمضان ، شب عيد فطر و شب نيمه ماه شعبان ، در اين شبها روزيها تقسيم و مدت عمر وهر آنچه در آن سال رخ خواهد داد ، تعيين مى شود. (ميزان الحكمه حديث 8975 )

2. قرآن : ((ما آن (قرآن ) را در شب قدر نازل كرديم و چه مى دانى كه شب قدر چيست شب قدر از هزار ماه بهتراست در آن شب فرشتگان با روح به فرمان پروردگارشان براى هر كارى (كه مقرر شده است ) فرودآيند (آن شب ) تا دم صبح ، صلح و سلام است )).

3. ((ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم (زيرا) كه ماهشدار دهنده بوديم )).

4. امام باقر (ع)، در پاسخ به پرسش حمران از معناى آيه ((ما آن را در شبى فرخنده نازل كرديم ))، فرمود: آرى ، منظور شب قدراست آن شب ، همه ساله در دهه آخر ماه رمضان قرار دارد و قرآن جز در شب قدرنازل نشده است خداى عزوجل مى فرمايد: ((در آن شب هر كارى (به نحوى ) استوار،فيصله مى يابد)) فرمود: در شب قدر هرچيزى ، از خير و شر يا طاعت و معصيت ياولادت مولودى يا مرگ كسى يا روزيى ، كه در آن سال تا شب قدر سال آينده تحقق مى يابد، مقدر مى شود آنچه در آن شب مقدر و حكم شود، حتمى است و البته مشيت و خواست خدا در آن دخالت مى كند.حمران مى گويد: عرض كردم: ((شب قدر،بهتر از هزار ماه است ))، مقصود چه چيزشب قدر است ؟ فرمود: كار شايسته در اين شب ، مانند نماز و زكات و انواع كارهاى نيك ، از كارى كه در هزار ماه بدون شب قدرصورت گيرد، برتر و بهتر است و اگر نبودكه خداوند حسنات مؤمنان را مضاعف مى كند، ايشان (به كمال فضيلت و ثواب ) نمى رسيدند، ولى خداوند عزوجل ، حسنات آنان را مضاعف مى گرداند. (ميزان الحكمه حديث 16380 )

5. امام صادق (ع): چون دهه آخر ماه رمضان فرا مى رسيد، رسول خدا (ص) دامن همت به كمر مى زد و از زنان دورى مى گزيدو شبها را احيا مى داشت و خود را وقف عبادت مى كرد. (ميزان الحكمه حديث 16381)

6. امام سجاد و امام باقر (ع) در هر روزماه رمضان اين دعا را مى خواندند: بار خدايا،بر محمد و آل او صلوات فرست و مرا توفيق ده تا در شب قدر بهترين حالتى را كه دوست دارى هر يك از دوستان تو داشته باشند و بيش از هر حالى مورد رضايت توست ، داشته باشم. (ميزان الحكمه حديث 22247) 

. پيامبر خدا (ص): هر كه ماه رمضان را دريابد و آمرزيده نشود ، خداوند او را (از رحمت خود) دور گرداند. (ميزان الحكمه حديث 7456)

2. پيامبر خدا (ص): در خطبه اش به هنگام فرا رسيدن ماه رمضان: بدبخت كسى است ، كه در اين ماه بزرگ ازآمرزش خداوند محروم ماند. (ميزان الحكمه حديث 7457 )

3. پيامبر خدا (ص): به راستى بدبخت آن كسى است ، كه اين ماه را پشت سرگذارد و گناهانش آمرزيده نشود. (ميزان الحكمه حديث 7458 )

4. پيامبر خدا (ص): كسى كه در رمضان آمرزيده نشود ،در كدام ماه آمرزيده خواهد شد؟ (ميزان الحكمه حديث 7459 )

5. پيامبر خدا (ص): بر منبر رفت و گفت: آمين اى مردم ! جبرئيل نزد من آمد و گفت: اى محمد! هر كه ماه رمضان را درك كند و در اين ماه آمرزيده نشود و بميرد ، خدا او را (از رحمت خود) دور كند بگو: آمين و من گفتم: آمين.در حديثى آمده است: جبرئيل نزد من آمد و گفت: خوار بادا كسى كه ماه رمضان را دريابدو آمرزيده نشود من گفتم: آمين. (ميزان الحكمه حديث 7460 )

6. امام صادق (ع): كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود ، تا رمضان آينده آمرزيده نگرددمگر آن كه در عرفه حاضر شود. (ميزان الحكمه حديث 7461 ) 

. پيامبر خدا (ص): چون هلال ماه رمضان پديد آيد ، درهاى دوزخ بسته گردد و درهاى بهشت گشوده شود و شياطين به زنجير كشيده شوند. (ميزان الحكمه حديث 7453 )

2. پيامبر خدا (ص): خداوند بر هر شيطان سركشى هفت تن از فرشتگان خود را گمارده كه تا پايان اين ماه شما (رمضان ) همچنان در بند مى باشد. (ميزان الحكمه حديث 7454 )

3. پيامبر خدا (ص): چون شب اول ماه رمضان مى شود خداى جليل تبارك و تعالى ندا مى دهد: اى جبرئيل به زمين برو و شيطانهاى سركش را به زنجير بند تا روزه بندگان مرا تباه نسازند. (ميزان الحكمه حديث 7455 )

4. اخبارى كه در زمينه زنجير شدن شياطين در اين ماه از طريق عامه و خاصه نقل شده فراتر ازاستفاضه و در حد تواتر است.