به استناد کتاب «ممسنى در گذرگاه تاريخ» مردم لرستان، ‌ کهگيلويه و بويراحمد، ‌ ممسنى و حتى دشستان بوشهر از يک نژاد بوده و با يک زبان صحبت مى‌کنند. اصلی ترین مشخصه هی فرهنگی و اجتماعی منطقه، در گذشته ساختار اجتماعی عشایری بوده است. هرچند امروزه این ساختار دگرگونی زیادی داشته اما هنوز موقعیت اجتماعی و شناسایی افراد حتی در جامعه شهری استان نیز از طریق وابستگی و تعلقات آنها به ساختار ایلی تعیین می گردد. این منطقه در گذشته نه چندان دور، در قلمرو شش ایل بویر احمد، طیبی، بهمئی، دشمن زیاری، بابویی بوده است. اکثر مردم استان کهگیلویه و بویراحمد، به زبان لری صحبت می کنند. این گویش بازمانده زبان ایرانیان قدیم است که کمتر تحت تاثیر زبان های بیگانه قرار گرفته است و اختلافات ریشه ای با سایر گویش های لری ندارد. 

استان کهگیلویه وبویراحمد را به دیار آریوبرزن می شناسند.حمداله مستوفی در تاریخ گزیده از ایل جاکی نام می‌برد. مستوفی اشاره به مهاجرت طوایف کرد از مناطق جبل السماق (کردستان سوریه کنونی) به مناطق لر بزرگ و لر کوچک می‌کند. حمداله مستوفی در سال (۷۳۰ ه.ق/۱۳۳۰م)، از ایل جاکی و لیراوی و ممسنی و بختیاری نام می‌برد كه همراه با ۲۴ طایفه دیگر کرد از كردستان سوریه، به مناطق کوه گیلویه و بختیاری و لرستان کنونی كوچ كردند. این رویداد در اوایل سده ششم هجری رخ داد.

در سنهٔ خمسایه (۵۰۰ق.) قریب صد خانه کرد، از جبل السماق شام (کردستان سوریه کنونی)، به سبب وحشتی که ایشان را با مهتر قوم خود افتاده بود، به لرستان امدند و در خیل احفاد محمد خورشید که وزرا بودند نزول کردند، برسبیل رعیتی. بزرگ ایشان ابوالحسن فضلوی بود ... او را پسری علی نام بود. چون علی درگذشت، از او پسری محمد نام بماند. چون او نیز نماند، پسری ابوطاهر فضلوی کنیت داشت. جوانی شجاع بود ... ابوطاهر به صلح و جنگ به وعد و وعید و فریب و شکیب توانست ملک لرستان در ضبط اورد و چون تمکین و استقرار یافت، هوس استقلال کرد و خود را اتابک خواند و عصیان نمود و کار ان ملک بر او قرار گرفت، در سنهٔ خمسین و خمس مایه. بعد از مدتی درگذشت و پنج پسر یادگار گذاشت: هزاراسپ و بهمن و عمادالدین پهلوان و نصرة الدین ایلواکوش و قزل. به حکم وصیت و اتفاق برادران.

اتابک هزاراسپ که مهین و بهین همه بود، قائم مقام پدر شد و عدل و داد ورزید . در عهد او ملک لرستان رشک بهشت گشت و بدین سبب اقوام بسیار از جبل السماق شام (کردستان سوریه کنونی) بدو پیوستند:

آسترکی، مماکویه، بختیاری، جوانکی بیدانیان، زاهدیان، علائی، کوتوند، بتوند، بوازکی، شوند، زاکی، جاکی، هارونی، اشکی، کوی لیراوی، ممویی، یحفومی، کمانکشی، مماسنی، ارملکی، توانی، کسدانی، مدیحه، اکورد، کولارد و دیگر قبائل که انساب ایشان معلوم نیست.

کهگیلویه در زمان حمله عرب جزء قلمرو پارس بوده و یکی از مناطقی بوده که زمیگان نامیده می‌شدند. ریاست مردم کهگیلویه در اواخر سده دوم و آغاز سده سوم هجری به عهده فردی به نام روزبه بوده‌است. پس از او فرزندش مهرگان و پس از مهرگان برادرش سلمه فرمانروای مردم کهگیلویه شدند. در آن زمان شخصی به نام گیلویه از جایی به نام خمایگاه پائین نزد سلمه آمد و در دستگاه او پایگاه و جایگاهی پیدا کرد و پس از مرگ سلمه توانست زمام امور را بدست بگیرد و آن چنان بزرگی و ارج یافت که منطقه را به نام او کوه گیلویه (کُهگیلویه) خواندند. خاندان گیلویه دست کم تا سال ۳۴۶ هجری بر نواحی کهگیلویه فرمانروایی کردند.

در قدیم چهار ایل بویراحمد، نویی، دشمن‌زیاری و چرام را اصطلاحاً «چهاربنیچه» می‌نامیدند. از دیگر ایلات مهم و قدرتمند استان ایل باوی بوده که محدوده شهرستان گچساران محل سکونت آنان بوده‌است. این منطقه در سده شش هجری بخشی از قلمرو اتابکان لر بزرگ به شمار می‌آمد. فرمانروایان گوناگون این خاندان، ازجمله ابوطاهر (فرمانروایی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هجری)، هزاراسپ، تیکله، کلجه، پشنگ، هوشنگ، افراسیاب و کامیار بر این مناطق حکم راندند. واپسین اتابک، غیاث‌الدین بن کاووس بن پشنگ بود که سلطان ابراهیم تیموری فرزند شاهرخ از پادشاهان تیموری، احتمالاً در سال ۸۲۷ او را برکنار کرد.

منطقه ای که اکنون استان کهگیلویه و بویراحمد نام دارد دارای پیشینه کهن تاریخی است . هر چند در گذشته ای نه چندان دور ،جزء یکی از بلوکهای مملکت فارس بوده که خود شامل دو قسمت می شد : قسمت شمال شرقی که آن را سردسیر و کوهستانی و پشت کوه می نامیدند و قسمت جنوبی و غربی که نره کوه و بهبهان نامیده می شد. 

استان کهگیلویه و بویراحمد از جمله استان‌های جنوبی ایران به شمار می رود که با پنج استان همسایه است :

از شرق با استان اصفهان و فارس، از جنوب با استان بوشهر، از غرب با خوزستان و از شمال با چهارمحال و بختیاری. 

این استان به هفت شهرستان و ۱۶ بخش تقسیم شده است که شامل ۱۶ شهر وبیش از ۱۷۰۰ روستا می گردد.

شهرستان‌های این استان عبارتند از: (مرکز شهرستان)
شهرستان بویراحمد (یاسوج)
شهرستان بهمئی (لیکک)
شهرستان دنا (سی سخت)
شهرستان کهگیلویه (دهدشت)
شهرستان گچساران (دوگنبدان)
شهرستان چرام (چرام)
شهرستان باشت (باشت) 

کهگیلویه و بویراحمد یکی از استان‌های کشور ایران است. مرکز آن شهر یاسوج است و با مساحتی حدود ۱۶هزار و ۲۴۹ کیلومتر مربع، سرزمینی نسبتاً مرتفع و کوهستانی است.

جمعیت کهگیلویه و بویراحمد بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵ برابر با ۶۳۴،۲۹۹ نفر بوده که ۵۲درصد آن‌ها در روستاها و مابقی در شهرها سکونت دارند.

محتویات
۱ تقسیمات کشوری
۲ موقعیت
۳ آمار
۴ تاریخچه
۵ زبان
۶ مکان‌های دیدنی
۷ وضعیت اقتصادی
۸ جستارهای وابسته
۹ منابع 

از اماکن دیدنی این شهر می‌توان به مراکز ذیل اشاره نمود:
تندیس شیخ حسین خان چاه کوتاهی
ریشهر
آب انبار قوام
خانه قاضی
عمارت دهدشتی
مدرسه گلستان
بافت شهر بوشهر
خانه قاضی
امامزاده عبدالمهیمن
عمارت کلاه‌فرنگی بوشهر
عمارت گلشن
کلیسای ارامنه گریگوری
گورستان مهاجمین انگلیسی
قبر جنرال
عمارت کوتی
مدرسه سعادت
ریشهر
عمارت ملک بوشهر
آرامگاه اصفهانی
معبد خدا دریا
کلیسای مسیح مقدس
قلعه هلندی‌ها
کنیسه یهودیان
قبرستان انگلیسی‌ها
عمارت حاج رئیس
بوستان‌ها 
بوستان مرجان
بوستان مروارید
بوستان لیان
بوستان خلیج فارس
موزه‌ها 
موزه باستان شناسی
موزه مردم شناسی بوشهر
موزه دهدشتی
موزه دریا و دریانوردی خلیج فارس
موزه تاریخ طبیعی 

با توجه به این که استان بوشهر دارای ۷۰۷ کیلومتر ساحل مشترک با خلیج فارس است و نظر به وجود مناطق پارس شمالی و جنوبی، نیروگاه اتمی و سایر ظرفیت‌های صنعتی و تجاری در استان بوشهر، هم اکنون عملیات اجرایی احداث شهرک توریستی بوشهر واقع در منطقهٔ ویژه اقتصادی بوشهر با مساحت ۱۲۷ هکتار آغاز شده و زیرسازی حدود ۴۰ درصد آن نیز به انجام رسیده‌است. از جمله امکانات این شهرک استادیوم ورزشی چند منظوره ۱۵ هزار نفره، شاپینگ‌های ورزشی، اماکن بهداشتی، بیمارستانی، بازارچه بین‌المللی، پارک آبی، هتل و بسیاری دیگر از خدمات رفاهی می‌باشد. یکی دیگر از جاذبه‌های توریستی این شهرک کوه مصنوعی با ارتفاع ۷۵ متر می‌باشد؛ در ارتفاع ۳۰ متری این کوه مصنوعی نیز، برجی ۱۴ طبقه احداث می‌شود که دارای کافی شاپ، رستوران، شهربازی و سایر مکان‌های تفریحی است. 

مداحان بوشهری نقش ارزنده‌ای در روایت حماسه بزرگ عاشورا و انتقال آن به نسل‌های امروزی داشته‌اند که می توان از آقایان حاج عبدالحمید دشتی فرد (ناخدا) ، حاج مصطفی گراشی،مرحوم جنابخش کردی زاده (بخشو) و ... یاد کرد و شاعرانی همچون : مرحوم سید جواد عین الملک ، سید محمد هاشمی فرد (ساجد) ، محمود موجی و ... نام برد. شاعران و مداحان این دیار قرن هاست که با سروده‌ها و نوای توحیدی خود پیام و خاطره نهضت عاشورا را در اذهان زنده نگهداشته‌اند. در عزاداری مردم بوشهر به واقعه بزرگ کربلا از زاویه‌های گوناگون پرداخت شده و در آن‌ها حماسه دشت نینوا، مظلومیت اهل بیت (ع) و قساوت یزید و یزیدیان به زیبایی هر چه تمام عرضه شده‌است. بوشهر یکی از مهم ترین کانون‌های عزاداری عاشورای حسینی در ایران محسوب می‌شودو همه ساله پذیرای گردشگران بسیاری از اقصی نقاط ایران در ماه‌های محرم و صفرمی باشد. سینه‌زنی سنتی بوشهر برای همگان شناخته شده‌است، دسته‌های سینه‌زنی از دایره‌های متفاوتی تشکیل شده و سبک و سیاق خاص خودش را دارد به طوری که از دور کُند شروع و به دور تند ختم می‌شود. نوحه‌هایی که در مراسم عزاداری خوانده می‌شود باید با حرکات دست و پا همخوانی داشته باشد از این رو افراد مجرب، حلقه‌هایی درونی دسته‌های سینه‌زنی را تشکیل داده که شکلی منحصر به فرد دارد و بیشتر از اشعار غزل در آنها استفاده می‌شود، لذا اشعار نوحه نیز باید بر اساس دستگاه چهارگاه باشد. در پایان مراسم سینه‌زنی که برخی آن را «یزله» و یا «حیدری» می‌نامند که ریتم تندی دارد و جوانان با شرکت در آن، احساسات خود را تخلیه می‌کنند. در این مراسم، افراد با گرفتن کمر یکدیگر، همگی در یک ستون قرار گرفته و سعی می‌کنند حرکاتی شورانگیز داشته باشند. 

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی 
دانشگاه خلیج فارس
دانشگاه علوم پزشکی بوشهر
دانشگاه پیام نور مرکز بوشهر
دانشگاه جامع علمی کاربردی بوشهر
مرکز تربیت معلم بنت الهدی صدر بوشهر
موسسه غیرانتفاعی لیان بوشهر
موسسه غیرانتفاعی خرد بوشهر
دانشگاه آزاد اسلامی بوشهر؛ این دانشگاه واقع در شهرک عالی شهر می‌باشد.
دانشکده فنی بوشهر، واقع در شهر بوشهر که به تازگی به دانشگده‌ها پیوسته و دارای رشته‌های فنی از جمله مکانیک خودرو، عمران، کامپیوتر، الکترونیک و الکتروتکنیک و همچنین صنایع شیمیایی می‌باشد که در سال‌های آتی کارشناسی هم در این دانشکده برقرار خواهد بود.
مراکز تجاری 

مجتمع تجاری، تفریحی و مسکونی زیتون بوشهر، مراکز خرید ملت، آزادی، بوشهر، لیان و آزادگان در کنار بازارهای سنتی چون بازار صفا، بازار قدیمی، بازار شهرداری و بازار روزفعال هستند. هم اکنون پروژه تجاری- اداری ای نیز با نام زیتون ۲ بوشهر با مساحت تقریبی ۴۰،۰۰۰ متر مربع مراحل پایانی طراحی خود را سپری می‌نماید که بلا درنگ پس از اتمام مراحل طراحی وارد فاز ساخت خواهد شد. یکی دیگر از مجتمع‌های تجاری در دست احداث در بندر بوشهر مجتمع تجاری خورشید می‌باشد. این مجتمع بزرگ تجاری و تفریحی شامل یک طبقه زیرزمین و سیزده طبقه بالای آن است و دارای کارکرد تجاری در طبقات اولیه و فضای پارکینگ در طبقه سوم و هتل در طبقات بالایی است به طوریکه لابی هتل در طبقه ششم قرار دارد. مجتمع خورشید علاوه بر بخش‌های تجاری و اقامتی، دارای بخش‌های اداری و چندین سالن کنفرانس و آمفی تئاتر، کتابخانه، رستوران، کافی شاپ، سالن‌های ورزشی و بدنسازی، شهر بازی، استخر شنا، کلینیک درمانی، تراس‌های رو به دریا و حیاط سبز نیز می‌باشد.
روز ملی بوشهر 

۱۸ اسفند ماه سالروز تاسیس مدرسه سعادت، روز بوشهر، گنجینه خلیج فارس لقب گرفته‌است. همه ساله مؤسسه فرهنگی ورزشی شهرداری بندر بوشهر با مشارکت ستاد بزرگداشت روز بوشهر اقدام به برگزاری مراسم روز بوشهر می‌نماید. 

هتل ایران؛ بوشهر، خیابان صفوی
هتل دلوار؛ بوشهر، خیابان چهارباندی
هتل رضا؛ بوشهر، خیابان امام خمینی
هتل سعدی؛ بوشهر، خیابان حافظ
هتل کسری؛ بوشهر، خیابان نادر
هتل قصر طلائی؛ بوشهر، خیابان لیان
مهمانسرای جهانگردی؛ بوشهر، خیابان ولی عصر

دفاتر خدمات مسافرت هوایی 
مهربان؛ بوشهر، خیابان مطهری
آسمان؛ بوشهر، خیابان مطهری
ستاره بندر؛ بوشهر؛ خیابان امام خمینی 

بازارها                                                                                                                                                  بازار روز (بوشهر، خیابان شهدا)
پاساژ ملت (بوشهر، خیابان شهداء)
بازار قدیم (بوشهر، خیابان لیان)
بازار ماهی فروشان (بوشهر، خیابان شهداء، بازار روز)

بیمارستان ها 

شماری از بیمارستان‌های بندر بوشهر عبارتند از: بیمارستان فاطمة زهرا (س) بوشهر، بیمارستان بنت الهدی بوشهر، بیمارستان پایگاه هوایی، بیمارستان نیروگاه اتمی بوشهر، بیمارستان تأمین اجتماعی بوشهر، بیمارستان کودکان حضرت علی‌اصغر بوشهر، بیمارستان امیر المومنین، بیمارستان دی و بیمارستان ۲۴۰ تختخوابی بوشهر       غذا و رستوران 

در بوشهر رستوران‌های متعددی وجود دارد، این رستوران‌ها شامل رستوران‌های سنتی ایرانی و بین‌المللی می‌باشد. غذاهای محلی بوشهر قلیه ماهی، قلیه میگو و قیمه‌است. غذاهای غربی فست فود نیز طرفداران زیادی مخصوصاً بین جوانان و کودکان دارد. مغازه‌های ساندویچ و پیتزافروشی و همچنین رستوران‌ها و غذا فروشی‌های سنتی که غذاهای محلی تهیه می‌کنند، نیز وجود دارند. از سال‌های دور اماکنی با نام قهوه خانه‌های سنتی نیز در بوشهر وجود داشته‌است.